.jpg) |
| 6L6, 807 και έξοδος 2X811 κατασκευή του Blogger |
Διευκρίνιση: στο άρθρο αυτό θα αναφερόμαστε με μεγάλη δυσκολία στον αδόκιμο όρο «ραδιοπειρατής» που λόγω της τότε νομοθεσίας η εκπομπή των ραδιοερασιτεχνών ήταν παράνομη ενέργεια, για την κρατική ραδιοφωνία όμως δεν ήταν... Τα κράτη είχαν προβλέψει να κατακτήσουν και να εκμεταλλευτούν τις συχνότητες, είτε πολιτικά, είτε οικονομικά λόγω των μεγάλων συμφερόντων, ενώ είναι ένα κοινωνικό αγαθό.
Υπάρχει
μια αόρατη γεωγραφία στην ιστορία αυτού του τόπου, χαραγμένη όχι πάνω σε
χάρτες, αλλά πάνω σε συχνότητες, κύματα και θερμαινόμενες λυχνίες. Είναι η
γεωγραφία που σχεδίασε μια ολόκληρη γενιά ανήσυχων νέων -οι λεγόμενοι
«ραδιοπειρατές»- οι οποίοι, πολλές δεκαετίες πριν την έλευση του διαδικτύου και της
ψηφιακής ευκολίας, κατάφεραν να μετατρέψουν τη σιωπή των μεσαίων κυμάτων και αργότερα
των FM σε ένα ζωντανό, παλλόμενο κύτταρο πολιτισμού, τεχνικής πρωτοπορίας και
ανθρώπινης επαφής.
 |
| Δύο EL504 push pull. |
Αυτή η ερώτηση υπήρξε το καύσιμο για μια τεχνική και πολιτισμική επανάσταση. Χωρίς έτοιμα εξαρτήματα, χωρίς σεμινάρια, με μόνα όπλα ένα κολλητήρι, μερικές λυχνίες, ένα σασί, έναν μετασχηματιστή κι ένα σχέδιο από κάποιο περιοδικό.
Οι προσωπικές μαρτυρίες της εποχής συνθέτουν ένα ψηφιδωτό γεμάτο
πάθος και νοσταλγία.
Δεν υπήρχε ανταγωνισμός εμπάθειας μεταξύ τους, αλλά μια βαθιά συναδελφικότητα:
ανταλλαγή εξαρτημάτων, συμβουλές για τη ρύθμιση της διαμόρφωσης, βοήθεια για το στήσιμο της κεραίας στην ταράτσα. Έφεραν τη φρέσκια ξένη και ελληνική
μουσική στα σπίτια, δημιούργησαν την έννοια της άμεσης επικοινωνίας μέσω των
αφιερώσεων και εκπαίδευσαν στην πράξη τη ραδιοφωνική ραχοκοκαλιά που αργότερα
επάνδρωσαν την «ελεύθερη ραδιοφωνία» του 1987.
Κι
όμως, αυτή η ίδια γενιά, που έστησε τους πρώτους ιστούς, που δάμασε τα κύματα,
που έμαθε την Ελλάδα να ακούει ραδιόφωνο με ψυχή, βρίσκεται σήμερα στο περιθώριο.
Η
πολιτεία, αντί να αναγνωρίσει την ιστορική και τεχνική προσφορά όλων των
πρωτοπόρων στα ερτζιανά, τους προσπέρασε προκλητικά.
Όταν ήρθε η ώρα της θεσμοθέτησης και της αδειοδότησης, οι γραφειοκρατικές
αγκυλώσεις, τα υψηλά οικονομικά και εταιρικά συμφέροντα έκλεισαν την πόρτα σε αυτούς που έχτισαν το μέσο με τα ίδια τους τα χέρια και το χαρτζιλίκι τους.
Οι άνθρωποι που ανάλωσαν τη νιότη τους πάνω από κολλητήρια και επικίνδυνες
υψηλές τάσεις, που κινδύνεψαν με διώξεις και κατασχέσεις μόνο και μόνο για την
αγάπη της εκπομπής, βρέθηκαν εξοβελισμένοι ως «παράνομοι», την ίδια στιγμή που
το εμπορευματοποιημένο ραδιόφωνο οικειοποιήθηκε τους καρπούς των πειραματισμών τους.
"Δέκτης" της τότε εποχής...
Είναι τεράστια αδικία να
θεωρούνται περιθωριακοί αυτοί που υπήρξαν οι αληθινοί θεμελιωτές της ελληνικής
ραδιοφωνίας. Η προσφορά τους δεν μετριέται με άδειες και χαρτόσημα, αλλά με το
αποτύπωμα που άφησαν στην πολιτιστική μας μνήμη. Ήταν οι αυθεντικοί εραστές της
τεχνολογίας του ραδιοφώνου, εκείνοι που απέδειξαν ότι η επικοινωνία δεν είναι
προνόμιο των λίγων, αλλά δικαίωμα της ψυχής που θέλει να μοιραστεί.
Ακόμη
κι αν οι κεραίες τους κατέβηκαν και οι συχνότητες σώπασαν κάτω από το βάρος της
γραφειοκρατίας και της νομοθεσίας, η ηχώ τους παραμένει ανεξίτηλη. Όσο θα
υπάρχει ραδιόφωνο στην Ελλάδα, στο βάθος του σήματος θα ακούγεται πάντα ο
χαμηλός βόμβος μιας θερμαινόμενης λυχνίας, η μυρωδιά της σολντερίνης πάνω
στο κολλητήρι και η ζεστή, αυθεντική φωνή ενός παλιού «πειρατή» που χαμογελά
προς το μικρόφωνο: «Καλησπέρα στους φίλους που μας ακούν...»
Ένα κοινωνικό
αγαθό που από τον Γουλιέλμο Μαρκόνι το 1895 μέχρι σήμερα χρησιμοποιείται για
άλλους σκοπούς, από τα μεσαία μέχρι την τηλεόραση. Θα τρίζουν τα κόκαλά του. Η δική μας ιστορία είναι γραμμένη
στο μυαλό και στην καρδιά μας και αναφέρει ότι άρχοντες και εφευρέτες των
εκπομπών, πρωτίστως στα μεσαία, ήταν παιδιά τότε και ίσως έφηβοι, με
μεράκι και θέληση. Έδωσαν διασκέδαση,
πνοή και χαρά στον κόσμο με δικά τους έξοδα και πολύ αφιερωμένο χρόνο σε κατασκευές,
δοκιμές και πειράματα. Μια αληθινή ιστορία που δεν έχει καταγραφεί επίσημα από
κάποιον ιστορικό και έχει χαθεί στο πέρασμα των χρόνων. Σήμερα προσπαθούμε να
βρούμε ποιος ήταν ο πρώτος «ραδιοπειρατής» στην Ελλάδα, τα πράγματα δεν είναι
τόσο απλά όσο θα περίμενε κανείς. Υπάρχει μια φυσική σύγχυση ανάμεσα στον πρώτο
ελληνικό ραδιοφωνικό σταθμό, στους πρώτους πειραματικούς πομπούς και στους
σταθμούς που αργότερα έγιναν γνωστοί ως «πειρατικοί».
Ο πρώτος ελληνικός ραδιοφωνικός σταθμός είχε πράγματι ως αφετηρία τη Θεσσαλονίκη. Ήταν ο σταθμός του Χρήστου Τσιγγιρίδη, ο οποίος άρχισε να εκπέμπει το 1926. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής ραδιοφωνικής ιστορίας, αλλά δεν πρέπει να τον συγχέουμε με το μεταγενέστερο φαινόμενο των μικρών εφευρετών.
Οι πραγματικοί
«ραδιοπειρατές», όπως τους γνωρίσαμε αργότερα, εμφανίστηκαν μερικές δεκαετίες
μετά και γέμισαν αρχικά την μπάντα των ΑΜ ή MW και ενεργοποίησαν τα FM.
Και εδώ αρχίζει μια ιστορία που δεν έχει έναν μοναδικό πρωταγωνιστή. Κάθε μέρα που περνούσε και ο αριθμός αυξανόταν.
Ίσως δεν
υπήρξε ένας και μοναδικός «πρώτος πειρατής» στην Ελλάδα.
Ίσως το φαινόμενο γεννήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα σε διαφορετικά σημεία της χώρας, όπου υπήρχαν νέοι άνθρωποι με δύο βασικά χαρακτηριστικά: περιέργεια για τα ηλεκτρονικά και αγάπη για το ραδιόφωνο.
 |
| Συλλεκτικό του Blogger της τότε εποχής. |
Αργότερα ήρθαν το βιβλίο του Τράπαλη και τα σχέδια του "Ραδιοερασιτέχνη" που εξέδιδε ο POP 22WATT.
Οι πρώτοι
πειρατές δεν ξεκίνησαν απαραίτητα με σκοπό να γίνουν «ραδιοφωνικοί παραγωγοί».
Ξεκίνησαν
επειδή ήθελαν να δουν αν μπορούν.
Αυτό το «αν
μπορώ» ήταν το πραγματικό καύσιμο της εποχής.
Και από εκεί
ξεκίνησαν όλα.
Από έναν
πιτσιρικά που έβλεπε ένα ραδιόφωνο και αναρωτιόταν τι θα γινόταν αν κατάφερνε
να κάνει το μηχάνημα να εκπέμψει.
Από έναν
άλλον που άκουγε έναν σταθμό από μακριά και ήθελε να απαντήσει.
Από έναν
τρίτο που είχε βρει ένα περιοδικό με ένα κύκλωμα και αποφάσισε να το
κατασκευάσει.
Έτσι, πριν
ακόμη οι ραδιοπειρατές αποκτήσουν τα γνωστά τους ψευδώνυμα, τις παρέες, τις
αφιερώσεις και τις μεγάλες εκπομπές, υπήρχε κάτι πολύ απλούστερο.
Υπήρχε ένα
παιδί.
Ένα
κολλητήρι.
Μερικά
εξαρτήματα από τον Βασίλη στο Μοναστηράκι.
Και ένα
μικρό όνειρο:
να ακουστεί
η φωνή του στον αέρα.
Από εκείνο
το πρώτο πείραμα μέχρι τους εκατοντάδες ερασιτεχνικούς σταθμούς των δεκαετιών
του ’60 και του ’70 η απόσταση ήταν τελικά μικρότερη απ’ όσο νομίζουμε.
Γιατί μόλις
κάποιος άκουγε τον πρώτο του πειρατικό σταθμό, το μικρόβιο είχε ήδη μεταδοθεί.
Και τότε άρχιζε η πραγματική εποχή των «καβαλάρηδων» των μεσαίων κυμάτων.
Οι παλιοί «ραδιοπειρατές» των μεσαίων κυμάτων
Εκείνα τα χρόνια που ένα Watt, μια κεραία και ένα μικρόφωνο
ήταν αρκετά για να βγεις στον αέρα.
Υπήρξαν χρόνια στην Ελλάδα που το ραδιόφωνο δεν ήταν
απλώς ένα μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας. Ήταν όνειρο. Ήταν περιπέτεια. Ήταν
τεχνολογία, παρέα, μουσική και, για κάποιους ανήσυχους νέους, μια μεγάλη
πρόκληση.
Σήμερα είναι δύσκολο να εξηγήσει κανείς σε έναν νέο
άνθρωπο τι σήμαινε τότε η φράση «βγαίνω στον αέρα». Δεν υπήρχε διαδίκτυο, δεν
υπήρχε YouTube, δεν υπήρχε Spotify, δεν υπήρχαν έτοιμες πλατφόρμες για να
δημιουργήσει ο καθένας το δικό του πρόγραμμα και να το ακούσει ολόκληρος ο
κόσμος. Υπήρχε το ραδιόφωνο και, για όσους είχαν την τεχνική γνώση ή την
επιμονή να πειραματιστούν, υπήρχε η δυνατότητα να φτιάξουν μόνοι τους έναν
πομπό.
Έτσι γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ελλάδα το φαινόμενο των
ραδιοεκπομπών.
Οι περισσότεροι ήταν νέοι άνθρωποι. Κάποιοι είχαν τεχνικές γνώσεις, άλλοι είχαν τελειώσει σχολές ηλεκτρονικών ή ραδιοτεχνιτών, ενώ αρκετοί έμαθαν μόνοι τους διαβάζοντας βιβλία, περιοδικά και ό,τι τεχνικό υλικό μπορούσαν να βρουν. Η δεκαετία του 1960 θεωρείται η περίοδος κατά την οποία το φαινόμενο άρχισε να παίρνει διαστάσεις, αρχικά στα μεσαία κύματα και αργότερα στα FM.
Γιατί κάποιος να μπει στη διαδικασία να κατασκευάσει έναν
παράνομο ραδιοφωνικό σταθμό;
Η απάντηση δεν είναι μία.
Για άλλον ήταν η μουσική από τα 45αρια. Για άλλον η τεχνολογία. Για
άλλον η ανάγκη να επικοινωνήσει. Για κάποιον άλλον ήταν απλώς η περιέργεια να
δει αν μπορεί να το καταφέρει.
Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά υπήρχε και η νεανική μαγκιά
της εποχής:
- Να έχεις τον δικό σου σταθμό.
- Να έχεις το δικό σου όνομα.
- Να σε ακούνε οι φίλοι σου.
- Να σου τηλεφωνούν.
- Να ζητούν τραγούδια.
- Να ακούς από κάποιον ότι σε έπιασε από την άλλη άκρη της πόλης.
Και τότε καταλάβαινες ότι το μικρό μηχάνημα που είχες
φτιάξει πάνω στο τραπέζι του σπιτιού σου είχε καταφέρει να στείλει τη φωνή σου
έξω από τους τέσσερις τοίχους.
Αυτό ήταν το μεγάλο θαύμα.
Το ραδιόφωνο πριν από την ελεύθερη ραδιοφωνία του 1986
Για να καταλάβουμε τους ραδιοπειρατές, πρέπει να θυμηθούμε
την Ελλάδα στην οποία εμφανίστηκαν.
Το ραδιοφωνικό τοπίο ήταν πολύ διαφορετικό από το
σημερινό. Η κρατική ραδιοφωνία είχε τον κυρίαρχο ρόλο και η επιλογή του
προγράμματος δεν βρισκόταν στα χέρια του απλού ακροατή. Για έναν νέο που ήθελε
να ακούσει περισσότερη ξένη μουσική, rock, pop ή διαφορετικά μουσικά ρεύματα,
οι επιλογές ήταν περιορισμένες.
Και τότε εμφανίστηκε η ανάγκη για κάτι διαφορετικό.
Οι ραδιοπειρατές έγιναν ένα είδος παράλληλης ραδιοφωνίας.
Δεν είχαν τα μέσα των μεγάλων κρατικών σταθμών, αλλά είχαν κάτι που συχνά ήταν
σημαντικότερο: αμεσότητα.
- Έβαζαν τη μουσική που ήθελαν.
- Μιλούσαν όπως ήθελαν.
- Έκαναν αφιερώσεις.
- Μιλούσαν με τους ακροατές.
Και πολλές φορές ο ακροατής αισθανόταν ότι ο άνθρωπος
πίσω από το μικρόφωνο ήταν ένας από την ίδια παρέα.
Έρευνες για το φαινόμενο περιγράφουν ακριβώς αυτή την
πλευρά: οι σταθμοί εξέπεμπαν μουσική, συχνά ξένη rock και ελληνικό λαϊκό
τραγούδι, και οι τηλεφωνικές αφιερώσεις αποτελούσαν σημαντικό μέρος της σχέσης
τους με το κοινό.
Ένα
σασί, μερικές λυχνίες και η μεγάλη δοκιμή
Ο σημερινός ραδιοερασιτέχνης έχει συνηθίσει να αγοράζει έναν
πομπό έτοιμο, να τον συνδέει και να λειτουργεί.
Για τους παλιούς "ραδιοπειρατές" τα πράγματα ήταν
διαφορετικά.
- Ο πομπός ήταν κατασκευή.
- Το σασί μπορεί να ήταν ένα μεταλλικό κομμάτι που είχε βρεθεί ή κατασκευαστεί ειδικά. Πάνω του έμπαιναν οι λυχνίες, οι αντιστάσεις, οι πυκνωτές, τα πηνία, οι μετασχηματιστές και όλα τα υπόλοιπα εξαρτήματα.
- Τα καλώδια δεν ήταν απλώς καλώδια.
- Το καθένα είχε τη θέση του.
- Το κάθε εξάρτημα είχε τη σημασία του.
- Και όταν ο πομπός δεν δούλευε, άρχιζε η έρευνα.
- Ποια λυχνία έφταιγε;
- Πού υπήρχε διακοπή;
- Μήπως το κύκλωμα ταλάντωσης δεν λειτουργούσε σωστά;
- Μήπως το πηνίο δεν ήταν σωστά κατασκευασμένο;
- Μήπως η διαμόρφωση ήταν προβληματική;
- Μήπως το τροφοδοτικό δεν έδινε την τάση που έπρεπε;
- Και αν κάποιος ήξερε λίγο περισσότερο, γινόταν αμέσως ο «τεχνικός» της παρέας.
- Εκείνος που θα ερχόταν να δει τον πομπό.
- Εκείνος που θα δοκίμαζε ένα άλλο εξάρτημα.
- Εκείνος που θα έλεγε «άλλαξε αυτόν τον πυκνωτή» και την αντίσταση στην πόλωση να έρθει κέντρο η διαμόρφωση.
Και κάπως έτσι η γνώση περνούσε από τον έναν στον άλλο.
Οι παλιές κατασκευές δεν ήταν απλώς μηχανήματα. Ήταν
σχολείο. Η γνώση μεταδιδόταν και για αυτό υπήρξε η ανάπτυξη.
Η κεραία στην ταράτσα
Και μετά ερχόταν η άλλη μεγάλη ιστορία.
Η κεραία.
Γιατί μπορεί να είχες πομπό, αλλά αν δεν είχες σωστή
κεραία, τα Watt σου δεν έφταναν εκεί που ήθελες. Κρυμμένα καμουφλαρισμένα
σύρματα που έδειχναν σαν απλώστρες, κάθετοι ιστοί με κεραίες τηλεοράσεως στην κορυφή
τους για καμουφλάζ που εξέπεμπαν με κάθετη πόλωση.
Οι ταράτσες των σπιτιών και των πολυκατοικιών έγιναν τελικά
μικρά εργαστήρια εφευρετών και πειραματιστών.
Σύρματα, μονωτήρες, στηρίγματα, καλώδια καθόδου και κάθε
λογής αυτοσχέδιες λύσεις αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας. Ξεκίνησε μια βιοτεχνία παραγωγής τέτοιων υλικών για τις ανάγκες των ραδιοεραστών. Θυμάμαι
τον Αθανασίου στα Καμίνια με τις περιελίξεις παντός είδους μετασχηματιστών και
διαμορφωτών.
- Κάποιος δοκίμαζε μια κεραία.
- Κάποιος άλλος μια διαφορετική.
- Κάποιος είχε ακούσει ότι αν ανεβάσει το σύρμα λίγο ψηλότερα θα ακούγεται καλύτερα.
- Κάποιος άλλος είχε βρει έναν παλιό μετασχηματιστή ή ένα εξάρτημα που, σύμφωνα με τον φίλο του, «θα κάνει θαύματα».
Και φυσικά υπήρχε πάντα η σύγκριση.
- «Πού σε πιάνουν;»
- «Πόσα Watt βγάζεις;»
- «Τι κεραία έχεις;»
- «Τι λυχνία φοράς στην έξοδο;»
Αυτές ήταν οι συζητήσεις της εποχής στις συνομιλίες πίσω από
τον Αμερικάνο στους 1.600 KHz.
Τα Watt ήταν υπόθεση τιμής
 |
| Από κατασκευή του Blogger (1981). |
Δέκα Watt μπορεί να ήταν αρκετά από μία 6V6, EL34 ή και EL84 για να ξεκινήσεις, αλλά κάθε «ραδιοπειρατής»
ήθελε πάντα κάτι παραπάνω φτάνοντας στις 813.
Όχι απαραίτητα επειδή ήθελε να «σκεπάσει» τους άλλους.
Ήθελε να δει μέχρι πού μπορεί να φτάσει.
Και τότε η ερώτηση «πόσα Watt έχεις;» γινόταν σχεδόν
τελετουργική.
Και όσο μεγάλωνε η ισχύς, μεγάλωνε και η περηφάνια.
Ο συντονισμός γινόταν με λάμπες φθορίου δεν υπήρχαν
γέφυρες στασίμων.
Μόνο που οι παλιοί γνώριζαν κάτι που σήμερα μερικές φορές
ξεχνάμε.
Δεν είναι μόνο τα Watt.
- Είναι η κεραία.
- Είναι η διάδοση.
- Είναι η σωστή προσαρμογή.
- Είναι η ποιότητα της διαμόρφωσης.
- Είναι η θέση.
- Και στα μεσαία κύματα είναι και η ώρα.
.jpg) |
| O Blogger επί το έργον (1987). |
Και κάπου εδώ μπαίνει η δική μου
ιστορία η ιστορία του 1 Watt.
Για μένα αυτή η ιστορία δεν είναι μόνο κάτι που διάβασα
αργότερα σε βιβλία ή στο διαδίκτυο.
Έχει προσωπική μνήμη από το 1975. Στην αρχή ερασιτεχνικά, πειραματικά και μετά δίνοντας ώθηση στην ελεύθερη ραδιοφωνία ως τεχνικός διευθυντής και τεχνικός RF.
Σήμερα, όταν το σκέφτομαι, μου φαίνεται σχεδόν απίστευτο
πόση χαρά μπορούσε να δώσει ένα τόσο μικρό μηχάνημα με μια 6L6 για ταλάντωση και 807 για έξοδο.
Δεν είχε σημασία όμως η ισχύς.
Σημασία είχε ότι ο πομπός δούλευε.
Ονόματα και ψευδώνυμα μιας εποχής που σήμερα μπορεί να
φαίνονται παράξενα, αλλά τότε είχαν τη δική τους αξία και σημασία για τον κάθε
έναν που τα χρησιμοποιούσε.
Δεν χρειαζόταν να ξέρεις το επίθετο κάποιου.
Αρκούσε το «όνομα του αέρα».
Έτσι τον γνώριζαν οι ακροατές.
Έτσι τον θυμούνται μέχρι σήμερα κάποιοι της τρίτης
ηλικίας.
Οι ραδιοπειρατές είχαν και τους δικούς τους κανόνες
Μέσα σε αυτή την παράξενη κοινωνία υπήρχαν και άγραφοι
κανόνες.
Ο ένας δεν ήθελε να ενοχλεί τον άλλον.
Υπήρχε μια μορφή συναδελφικότητας, παρά τον ανταγωνισμό.
Όταν κάποιος είχε πρόβλημα στον πομπό, κάποιος άλλος
μπορεί να είχε το εξάρτημα.
Όταν κάποιος δεν ήξερε να φτιάξει ένα κύκλωμα, ρωτούσε.
Όταν κάποιος έβρισκε μια καλύτερη λύση, η πληροφορία
περνούσε.
Και υπήρχε πάντα εκείνος ο «μάστορας» της παρέας που
ήξερε περισσότερα από τους άλλους.
Οι ραδιοπειρατές ήταν μια ιδιότυπη τεχνική κοινότητα.
Οι περισσότεροι δεν είχαν πανεπιστημιακά εργαστήρια.
Είχαν το δωμάτιό τους.
Δεν είχαν ακριβό εξοπλισμό μέτρησης.
Είχαν ένα αναλογικό πολύμετρο, έναν παλιό παλμογράφο αν
ήταν τυχεροί, ένα κολλητήρι και πολύ μεράκι.
Και αν δεν είχαν ούτε παλμογράφο;
Τότε έβρισκαν άλλον τρόπο.
Αυτή ήταν η εποχή.
Το
μικρόφωνο και ο άνθρωπος πίσω του
Όμως ένας καλός πομπός δεν έκανε από μόνος του καλό
σταθμό.
Χρειαζόταν και άνθρωπο.
Χρειαζόταν εκείνον που θα καθόταν μπροστά στο μικρόφωνο.
Και εδώ άρχιζαν οι μεγάλες διαφορές.
- Άλλος είχε ωραία φωνή.
- Άλλος είχε χιούμορ.
- Άλλος ήξερε να διαλέγει μουσική.
- Άλλος ήταν καλός στις αφιερώσεις.
- Άλλος είχε απλώς την ικανότητα να κάνει τον ακροατή να αισθάνεται ότι μιλούσε μαζί του προσωπικά.
Ο «ραδιοπειρατής» δεν ήταν απλώς τεχνικός.
Ήταν και παρουσιαστής.
Και πολλές φορές ήταν ταυτόχρονα τεχνικός, παραγωγός,
εκφωνητής, ηχολήπτης και διευθυντής προγράμματος.
Όλα σε ένα άτομο.
Οι αφιερώσεις
Ίσως τίποτα να μην χαρακτηρίζει περισσότερο την εποχή από
τις αφιερώσεις.
Το τηλέφωνο χτυπούσε.
«Μπορείς να βάλεις αυτό το τραγούδι για...;»
Και ο "παραγωγός" σημείωνε.
Κάποιος αφιέρωνε ένα τραγούδι στη φίλη του.
Κάποιος στον φίλο του.
Κάποιος έστελνε μήνυμα σε κάποιον που είχε τσακωθεί μαζί
του.
Κάποιος απλώς ήθελε να ακούσει το αγαπημένο του τραγούδι.
Και έτσι ο μικρός παράνομος σταθμός γινόταν ένα είδος
κοινωνικού πίνακα ανακοινώσεων.
Μόνο που αντί για χαρτιά και αγγελίες είχε μουσική.
Οι
διαφημιστές
Κάποιοι εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση για να κερδίζουν
χρήματα και διαφήμιζαν από παραθαλάσσια οικόπεδα μέχρι και ψησταριές.
Η νύχτα ήταν η ώρα των AM
Για τους παλιούς των μεσαίων κυμάτων η νύχτα είχε
ξεχωριστή σημασία.
Η μπάντα άλλαζε συμπεριφορά.
Η εμβέλεια μαγικά μεγάλωνε και οι συνομιλίες στους 1.600 πήγαιναν
και ερχόντουσαν.
Στα ραδιόφωνα μπορούσαν να εμφανιστούν σταθμοί που την
ημέρα δεν ακούγονταν καθόλου ή ακούγονταν πολύ αδύναμα.
Και ο πειραματισμός γινόταν ακόμη πιο ενδιαφέρων γιατί
ερχόντουσαν καμπάνα οι κρατικοί σταθμοί με τα δεκάδες και εκατοντάδες κιλοβάτ από κάθε γωνιά της μεσογείου και βορειότερα.
Καθόσουν μπροστά στο ραδιόφωνο.
Γύριζες αργά το κουμπί.
Έψαχνες. Άκουγες ένα μακρινό σήμα.
Ξαφνικά έπιανες έναν άλλο σταθμό.
Και μέσα σε αυτή τη θάλασσα των σημάτων υπήρχε και η δική
σου μικρή εκπομπή.
Αυτός ήταν ο κόσμος των AM.
Και υπήρχε πάντα ο φόβος
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι όλα αυτά γίνονταν εκτός
νόμιμου ραδιοφωνικού πλαισίου.
Οι αρχές κυνηγούσαν τους παράνομους σταθμούς και υπήρχε
πραγματικός φόβος εντοπισμού. Οι ραδιογωνιομετρικές μέθοδοι χρησιμοποιούνταν
για να βρεθεί η θέση των εκπομπών.
Έτσι ο ραδιοπειρατής έπρεπε να είναι προσεκτικός.
Δεν ήταν όλα παιχνίδι.
Υπήρχε η αγωνία.
Υπήρχε η πιθανότητα να εντοπιστεί ο σταθμός.
Υπήρχε η σκέψη μήπως κάποιος χτυπήσει την πόρτα.
Και αυτό έκανε την εκπομπή ακόμη πιο συναρπαστική.
Γιατί κάθε φορά που άνοιγες το μικρόφωνο ήξερες ότι
έκανες κάτι που δεν ήταν απλώς μια συνηθισμένη δραστηριότητα.
Οι κατασχέσεις δίσκων, κασετών και μηχανημάτων, το αυτόφωρο
και ακολουθούσε η προσαγωγή στα δικαστήρια για να πέσει η καμπάνα…
Το Πολυτεχνείο
Υπήρξε όμως μια στιγμή που η τεχνική γνώση των
ραδιοπειρατών συνδέθηκε άμεσα με την πολιτική Ιστορία της Ελλάδας.
Τον Νοέμβριο του 1973, μέσα στην εξέγερση του
Πολυτεχνείου, δημιουργήθηκε ο γνωστός πομπός του σταθμού των φοιτητών.
Η τεχνογνωσία ανθρώπων που γνώριζαν από πομπούς και
εκπομπές αποδείχθηκε πολύτιμη.
Η φωνή του Πολυτεχνείου βγήκε στον αέρα και ακούστηκε
πολύ πέρα από τους χώρους του ιδρύματος.
Είναι μια από τις περιπτώσεις όπου η γνώση που είχε αποκτηθεί μέσα από τον πειραματισμό με το ραδιόφωνο απέκτησε ιστορική σημασία. Υπάρχουν επίσης καταγραφές ότι ραδιοπειρατές αναμετέδωσαν την εκπομπή του Πολυτεχνείου.
Από τα AM στα FM
Μετά τη Μεταπολίτευση το ραδιοφωνικό περιβάλλον άρχισε να
αλλάζει.
Οι παλιοί των AM συνέχισαν να πειραματίζονται, αλλά
σταδιακά τα FM έγιναν ο νέος μεγάλος χώρος της ραδιοπειρατείας.
Η ποιότητα του ήχου ήταν πολύ καλύτερη.
Η στερεοφωνικές εκπομπές έδιναν άλλη αίσθηση.
Οι κατασκευές και οι κεραίες έγιναν μικρότερες.
Η τεχνολογία είχε προχωρήσει.
Και ο "ραδιοπειρατής" είχε πλέον μπροστά του μια καινούργια καθαρή άδεια μπάντα.
Η δεκαετία του 1980 έγινε η εποχή της μεγάλης άνθησης του
πειρατικού ραδιοφώνου.
Η Θεσσαλονίκη αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ακαδημαϊκή έρευνα που βασίστηκε σε 34 εις βάθος συνεντεύξεις με "ραδιοπειρατές" της δεκαετίας του 1980 μελέτησε ακριβώς το κοινωνικό, εκπαιδευτικό και
οικονομικό προφίλ τους, καθώς και τα κίνητρα που τους οδήγησαν στην εκπομπή.
Αυτό από μόνο του δείχνει ότι δεν μιλάμε για μερικούς
μεμονωμένους «τρελούς» της εποχής.
Μιλάμε για πραγματικό κοινωνικό φαινόμενο.
Ο πειρατής που έγινε επαγγελματίας
Και ύστερα ήρθε η μεγάλη αλλαγή.
Η ελεύθερη ραδιοφωνία.
Στις 31 Μαΐου 1987 ο Αθήνα 9.84 άρχισε να εκπέμπει και
αποτέλεσε σημείο καμπής για το ελληνικό ραδιόφωνο, σπάζοντας το κρατικό
μονοπώλιο και ανοίγοντας μια νέα εποχή πολυφωνίας.
Η ειρωνεία της Ιστορίας είναι ότι στην αρχή ακόμη και
αυτό το νέο εγχείρημα είχε στοιχεία μιας «πειρατικής» περιπέτειας. Η Ελλάδα
περνούσε από την εποχή του κρυφού πομπού στην εποχή του ελεύθερου ραδιοφώνου.
Και αρκετοί από εκείνους που είχαν ξεκινήσει με έναν
αυτοσχέδιο πομπό βρήκαν αργότερα δουλειά σε θέσεις στη νέα ραδιοφωνική
πραγματικότητα.
Ο παλιός πειρατής έγινε πλέον παραγωγός.
Τεχνικός RF.
Ηχολήπτης.
Εκφωνητής.
Ή απλώς να κρατήσει για πάντα το μικρόβιο του ραδιοφώνου.
Οι άνθρωποι πίσω από τα ψευδώνυμα
Ο κάθε ραδιοερασιτέχνης της τότε εποχής είχε ένα δικό του
μικρόκοσμο στα ερτζιανά και ίσως θυμάται σήμερα μερικούς από τους γνωστούς και φίλους
του. Όμως εκείνη την εποχή τα ψευδώνυμα αυτά ήταν η ταυτότητα του ανθρώπου στον
αέρα.
Και πίσω από κάθε τέτοιο όνομα υπήρχε ένας άνθρωπος.
Ίσως
τελικά να μην ήταν «πειρατές»
Η λέξη «πειρατής» έμεινε.
Ίσως όμως δεν περιγράφει ολόκληρη την πραγματικότητα.
Γιατί μέσα σε αυτούς τους σταθμούς υπήρχαν άνθρωποι που
έμαθαν μόνοι τους ηλεκτρονικά.
Άνθρωποι που απέκτησαν τεχνικές γνώσεις.
Άνθρωποι που έμαθαν να χειρίζονται μικρόφωνο.
Άνθρωποι που έμαθαν να επιλέγουν μουσική.
Άνθρωποι που έμαθαν να επικοινωνούν με ένα κοινό.
Και πάνω απ’ όλα, άνθρωποι που απέκτησαν την
αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να κατασκευάσουν κάτι μόνοι τους.
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο κομμάτι της ιστορίας.
Το μικρόβιο έμεινε
Από το 1975 μέχρι σήμερα έχουν περάσει περισσότερα από
πενήντα χρόνια.
 |
| 36.000 Watt από κατασκευή του Blogger. |
Το διακριτικό ακουγόταν με 2x811 παράλληλες και αργότερα δύο 4-1000, ανήκουν πλέον σε μια άλλη εποχή.
Όμως όταν κάποιος έχει γνωρίσει εκείνη την αίσθηση,
δύσκολα την ξεχνά.
Το άνοιγμα του πομπού με τους διακόπτες να ανοίγουνε ένας
ένας τα στάδια.
Ο συντονισμός
Το μικρόφωνο.
Οι βελόνες στα όργανα.
Τα νήματα των λυχνιών να φωτίζουν το δωμάτιο τα βράδια.
Η λυχνία που κοκκίνιζε η άνοδος της.
Το σήμα που ξεκινά στο πικ απ.
Διαμόρφωση που ξεσκόνιζε τα μεγάφωνα από το μπάσο των λυχνιών
του Dublex.
Και μετά η φωνή.
«Με ακούτε;»
Ίσως αυτή να είναι τελικά όλη η ιστορία των παλιών
ραδιοπειρατών.
Δεν ήθελαν απλώς να παραβιάσουν έναν κανόνα.
Ήθελαν να δουν αν μπορούν να επικοινωνήσουν.
Ήθελαν να κατασκευάσουν.
Να πειραματιστούν.
Να μάθουν.
Να ακουστούν.
Και να δημιουργήσουν έναν μικρό κόσμο γύρω από έναν
πομπό.
Έναν κόσμο που μπορούσε να χωράει σε ένα δωμάτιο, αλλά να
φτάνει πολύ πιο μακριά από τους τέσσερις τοίχους του.
Και όταν τα χρόνια πέρασαν, οι κεραίες κατέβηκαν, οι
λυχνίες αντικαταστάθηκαν από φαράκια και τρανζίστορ και αργότερα από
ολοκληρωμένα κυκλώματα, τα FM γέμισαν με σταθμούς και η ελεύθερη ραδιοφωνία
έγινε πραγματικότητα.
Όμως κάπου μέσα σε όλα αυτά παρέμεινε εκείνη η πρώτη
στιγμή.
Το πρώτο σήμα.
Η πρώτη φωνή.
Το πρώτο τηλεφώνημα από έναν ακροατή.
«Σε ακούμε.»
Και για έναν παλιό "ραδιοπειρατή" αυτή η φράση ήταν αρκετή.
Γιατί εκείνη τη στιγμή ήξερες ότι το Watt είχε
γίνει ραδιοκύμα.
Και το ραδιοκύμα είχε γίνει επικοινωνία.
Ίσως γι’ αυτό όσοι έζησαν εκείνη την εποχή δεν μπορούν
πραγματικά να την ξεχάσουν.
Γιατί δεν άκουγαν απλώς ραδιόφωνο. Έφτιαχναν το ραδιόφωνο.
Και μέσα από αυτό, χωρίς να το καταλαβαίνουν τότε,
έφτιαχναν ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας της ελληνικής ραδιοφωνίας.
Κάπου σε μια ταράτσα, σε ένα δωμάτιο, σε ένα μικρό
αυτοσχέδιο εργαστήριο, ένας πομπός συνέχιζε να ζεσταίνεται.
Λίστα Ραδιοερασιτεχνών
Αναφέρω αρκετά ψευδώνυμα σταθμών της
τότε εποχής εξ όσων θυμάμαι και άλλων που μπόρεσα να βρω αυτές τις μέρες στο διαδίκτυο. Κάποιοι που δεν
αναφέρονται ας με συγχωρήσουν δεν βρέθηκαν στοιχεία. Σημασία έχει η
ανάμνηση αυτής της εποχής και όχι η αναφορά σε πρόσωπα.
1 Watt Νίκαια
2
Watt Νίκος Νίκαια
4711 –
Στράτος (Περιοχή Αθήνας)
6145 –
Νίκος
6146 –
Σταύρος
Αλέκος
6V6
807S –
Γιώργος
319
FM
– Όλγα Λεβεντάκη (Η πρώτη γυναίκα ραδιοπειρατής στην Κρήτη)
AB15 –
Χανιά
Big
Boy
– Τάκης (Βύρωνας)
Black
Star
– Άρης (Βύρωνας)
Dorian –
Μιχάλης
E22 –
Χάρης
F17 –
(Πλατεία Μεσολογγίου, Παγκράτι)
Jeronimo Groovy – Δημήτρης (88,9 FM / 800 AM)
Leman –
Αντρέας
Magic
Sound – Μάκης
M13
Junior – Μάκης
Music
Corner – Αντώνης
National –
Δημήτρης (1975)
Number
One–
Νίκος / Γιώργος (Βύρωνας)
Peterson –
Θόδωρας
Peter
Blue
– Πέτρος
Pop
22 Watt – Χρίστος
Pop
2000W – Τάκης (Βοτανικός)
X54 –
Δημήτρης
Zodiac –
Κώστας
Α1 –
Νώντας
Άγνωστος
/ Ευβιώτης – Κώστας
Άσπρο
Φτερό – Γιώργος (Βύρωνας)
Άνιμαλ
Μπόι
– Κώστας (Καισαριανή)
Απόλλων –
Χρήστος (Βύρωνας)
Αράμης –
Κώστας
Ατάκας –
Χρήστος
Βίκινγκς
(Ράδιο) – (Νέα Χώρα Χανίων)
Δελακοβίας –
Σπύρος
Διαβολίκ –
Σάκης
Δίας –
Σπύρος
Ε22 –
Χάρης
Ελεύθερος –
Βασίλης
Εξαδάκτυλος –
Χρήστος (Βύρωνας)
Ερμής
1970
– Αντώνης (Παγκράτι)
Έσπερος –
Γιώργος (Βύρωνας)
Εσπεράλ
(Esperal) – Γιώργος
Ευτύχης
ο Αθάνατος – (Χανιά)
Ηλεκτρον
Μπόι
– Δημήτρης (Καισαριανή)
Θεσσαλονικιός –
Βασίλης
Ινδός –
Κώστας (Αγία Μαρίνα, Ηλιούπολη)
Καίζερ –
Ηλίας
Καλοκάρδος –
Λάκης
Κάσπερ –
(Παγκράτι 1970)
Κάρλος
Σαντάνα – Κυριάκος Μπαλής (Χανιά)
Λάκης Τeenager
Λευκή Ακρίδα – Λάκης
Λούμουμπας / Χάι Μέιμπι Χάι – Γιώργος
Μανώλης Station – Μανώλης
Μασέλας – Γιώργος
Μπάγκς Μπάνι – Δημήτρης (Βύρωνας)
Μπαρμπα Σωτήρης – Σωτήρης
Μπάτμαν – Γιάννης (Παγκράτι 1970)
Μπλακμάν (Blackman) – Μάριος
Ντάφυ Ντακ – Θανάσης
Ο αόρατος Μάγος
Ο
άρχοντας του σκότους
Ο
Τάσος ο Ωμέγα
Ο
Sierra
Victor
Περιπλανώμενος –
Νίκος
Πολικός
Αστέρας – Τάκης (Βύρωνας) / Χανιά
Πορτοκαλής
ήλιος
Πρόξενος –
Δημήτρης (Χανιά)
Ράδιο
Χαβάγια – Κώστας (Καισαριανή)
Σημαν
/ Κορυδαλλιώτης – Νίκος
Σκαραβαίος –
Γιάννης
Σκορπιός –
Τάκης
Σκρούτζ
/ Σκρούτζ Μακ Ντακ – (Περιοχή Βύρωνα)
Σύγχρονη Γενεά – Τάκης
Σπύρος S-18
Τάκης
Δίας
Τάκης Άλφα
Τοξότης –
(Χανιά)
Τσάρλι –
Θεόδωρας (Παγκράτι)
Τυφλοπόντικας –
(FM, Αθήνα)
Φοίνικας –
Πέτρος / Λευτέρης (Βύρωνας)
Χρυσό
Αστέρι / Αθάνατος – Γιώργος
I.F.P. –
Παντελής Φράγκος (Νέα Ελβετία / Βύρωνας)
Play
Boy
– Μίμης
Silver –
Νίκος
Jackson –
Σάκης
Λάρρυ
Σκωτ
– Τάσος
Άιφελ –
Λάκης
Χανς –
Γιάννης (Καισαριανή)
Σερραίος –
Γιάννης
Μον
Αμούρ – (Αθήνα)
Ράδιο
Μοσχάτο – (Μοσχάτο)
Ραδιοφωνία
Υμηττού – Νίκος & Βασίλης
Studio
B / Ράδιο Τζόνσον – Χάρης (Χανιά)